Γεννητικότητα: η Γαλλία επικυρώνει την πρωτοκαθεδρία της στη γηράσκουσα Ευρώπη

Tης Anne Chemin*

Natalité : la France consolide ses atouts dans une Europe vieillissante
23-08-2008
© Le Monde

Η Γαλλία είναι πρωταθλήτρια Ευρώπης της τεκνοποιίας: με δείκτη γεννητικότητας της τάξης των 2 παιδιών ανά γυναίκα για το 2006, γίνεται, μαζί με την Ιρλανδία η χώρα με την καλύτερη γονιμότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Σύμφωνα με το «εθνικό ινστιτούτο στατιστικής και οικονομικών μελετών» (INSEE) το ψυχολογικό όριο των 2 παιδιών/γυναίκα ξεπεράστηκε, για πρώτη φορά εδώ και τριάντα χρόνια.

Η Γαλλία βέβαια απέχει ακόμα από τους θριαμβευτικούς αριθμούς της μεταπολεμικής έκρηξης των γεννήσεων (μεταξύ 1946 και 1964, ο δείκτης γεννητικότητας ουδέποτε έπεσε κάτω από το 2.6), αλλά ανακάμπτει σταθερά από τα μέσα της δεκαετίας του 1990.

Παρόμοιοι δείκτες γεννητικότητας καθιστούν τη Γαλλία εξαίρεση στον ευρωπαϊκό κανόνα: εκτός από την Ιρλανδία, όλα τα άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ των 25 εμφανίζουν χαμηλούς δείκτες γεννητικότητας.

Χειρότερη εμφανίζεται η κατάσταση στη νότιο Ευρώπη: το 2006, οι αντίστοιχοι δείκτες γεννητικότητας της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας, της Ελλάδας υπολείπονταν του 1.4 παιδιών ανά γυναίκα. Παρόμοια είναι η κατάσταση στις πρώην χώρες του σοβιετικού μπλοκ: στην Πολωνία, την Τσεχία, την Ουγγαρία, τη Σλοβακία και τη Σλοβενία ο δείκτης γεννητικότητας δεν ξεπερνά το 1.35.

Οι χώρες της βόρειας Ευρώπης έχουν πληγεί λιγότερο από την ευρωπαϊκή δημογραφική αναιμία: στη Σουηδία, τη Δανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Φιλανδία, ο δείκτης γεννητικότητας ξεπερνά το 1.8 παιδιά ανά γυναίκα, αλλά απέχει ακόμα από το 2.1, που είναι το «όριο αναπαραγωγής των γενεών».

Ο γαλλικός δημογραφικός δυναμισμός ξεχωρίζει τη Γαλλία και σε ότι αφορά τη μετανάστευση: στη Γαλλία, η μετανάστευση συμβάλει μόνο κατά 25% στην αύξηση του πληθυσμού, έναντι 80% στα υπόλοιπα κράτη-μέλη της ΕΕ των 25.

Η πελώρια επιτυχία του «συμφώνου συμβίωσης»

Αν και η Γαλλία μοιάζει να ξαναφτάνει στη γεννητικότητα που είχε στη δεκαετία του 1970, αυτό συμβαίνει σε ένα εντελώς διαφορετικό κοινωνικό περιβάλλον: μέσα σε τριάντα χρόνια, η οικογενειακή δομή της χώρας άλλαξε άρδην. Σήμερα πλέον, ο γάμος δεν είναι υποχρεωτικός σταθμός προς την τεκνοποιία: το 2006, ο αριθμός των παιδιών που γεννώνται εκτός γάμου (που ολόκληρη τη δεκαετία του 1970 κυμαινόταν περί το 10%) ξεπέρασε για πρώτη φορά το 50%.

«Αυτό που άλλοτε ήταν ένα γεγονός πέραν των κοινωνικών συμβάσεων, έγινε σήμερα κοινότυπο» έγραφαν ήδη το 1999 οι Φρανσίσκο Μουνιόζ-Περέζ (Francisco Munoz-Perez) και Φρανς Πριού (France Prioux).

Ο νομοθέτης εξάλλου δεν αγνόησε αυτήν τη σιωπηλή κοινωνική επανάσταση: το 1972 εξομοιώθηκε η «φυσική» τεκνοποιία με τη «νόμιμη» και το 2001 εξαφανίστηκαν και οι τελευταίες διακρίσεις μεταξύ «νομίμων» κι «εξωγάμων» τέκνων. Μιμούμενη μάλιστα το Βέλγιο, το Κεμπέκ και τη Γερμανία, το 2005 η Γαλλία εξάλειψε από τη νομική της ορολογία ακόμα και την ύπαρξη των όρων «φυσικό» και «νόμιμο» τέκνο, που είχαν συμπεριληφθεί στο νομικό της σύστημα από την εποχή του «ναπολεόντειου κώδικα», το 1804.

Ενώ όμως ο γάμος παρακμάζει, μία νέα μορφή συμβίωσης αναπτύσσεται ραγδαία: το 2006, συνήφθησαν περισσότερα από 75,000 «σύμφωνα συμβίωσης», που μεταφράζεται σε αύξηση της τάξης του 30%, μέσα σε ένα χρόνο. Από το 1999, οπότε καθιερώθηκε αυτή η διάταξη, που σύμφωνα με τον Ζακ Σιράκ (Jacques Chirac) «δεν ανταποκρινόταν στις ανάγκες των οικογενειών», περισσότερα από 300,00 ζευγάρια εντάχθηκαν στο καθεστώς του «συμφώνου συμβίωσης».

Ο Νικολά Σαρκοζί (Nicolas Sarkozy) αναγνωρίζει ευχαρίστως σήμερα πως η δεξιά έκανε σφάλμα να αντιταχθεί παθιασμένα το 1999 στην καθιέρωση αυτής της νέας μορφής πολιτικής ένωσης. «Πέσαμε εντελώς έξω σε ότι αφορά το "σύμφωνο συμβίωσης"», δήλωνε μετανιωμένος το 2008, σε μια συνέντευξή του στο περιοδικό των ομοφυλόφιλων «τετί».

Η επιτυχία αυτής της μορφής συμβίωσης οφείλεται δίχως άλλο στην ευελιξία της -αρκεί μια γραπτή δήλωση για να ακυρωθεί- αλλά και σε άλλα της πλεονεκτήματα: οι συνυπογράφοντες το «σύμφωνο συμβίωσης» καλύπτονται αμοιβαίως από ασφαλιστήρια υγείας, η μεταβίβαση του μισθωτηρίου ενοικίασης είναι αυτόματη μετά το θάνατο του ενός των συμβαλλομένων και από το 2005 μπορούν να υποβάλλουν κοινή φορολογική δήλωση, από το πρώτο κιόλας έτος συμβίωσης.

Όλα αυτά τα πλεονεκτήματα προσέλκυσαν τους ομοφυλόφιλους, αλλά και τους ετεροφυλόφιλους: από το 1999, το 88% των συμφώνων συμβίωσης αφορούν την συμβίωση ανδρών και γυναικών.

*Η Anne Chemin είναι συντάκτης της «Le Monde». Η μετάφραση του άρθρου της έγινε από την ομάδα του PPOL.