Γράφει ο
Θύμιος Παπανικολάου
Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ, όσο προικισμένη και χαρισματική και αν είναι, δεν δημιουργεί ούτε καθορίζει την Ιστορία. Στην καλύτερη περίπτωση εκφράζει και αποτυπώνει το ιστορικό γίγνεσθαι: Βάζει τη σφραγίδα της πάνω στα γεγονότα.
Βεβαίως δεν υποτιμούμε τη σπουδαιότητα του ατομικού στοιχείου μέσα στο μηχανισμό της ιστορικής διαδικασίας, ούτε τη σημασία του τυχαίου μέσα στο ατομικό. Μόνο που η ιστορική προσωπικότητα πρέπει να εξετάζεται, μαζί με όλες τις ιδιομορφίες της, όχι σαν απλό σύνολο ψυχολογικών γνωρισμάτων μα σαν ζωντανή πραγματικότητα, βγαλμένη μέσα από καθορισμένες κοινωνικές συνθήκες και αντιδρώντας σε αυτές.
ΤΟ ΑΤΟΜΙΚΟ, συνεπώς, πολιτικό μέγεθος είναι κοινωνική λειτουργία. Το μπόι κάθε πολιτικού καθορίζεται από το μπόι της εποχής του, από το μπόι αυτού που εκφράζει. Είναι μεγάλος ένας ηγέτης όταν εκφράζει τα άλματα και τις πτήσεις της ιστορίας, την ανοδική της, δηλαδή, γραμμή και όχι τις πτώσεις της ιστορίας.
Φυσικά και οι ηγέτες των ιστορικών πτώσεων είναι μεγάλοι με τον τρόπο τους –όπως έλεγε ο Ένγκελς: «Μεγάλοι όσο μπορεί να είναι χωρίς να πάψουν να είναι μετριότητες».
Και αυτά τα αμαλγάματα της πτώσης, που αποκτούν ξαφνικά ηγετικό ρόλο ακριβώς γιατί αποτελούν το κράμα των ποικίλων και ανόμοιων στοιχείων της παρακμής και του πολιτικού εκφυλισμού, είναι αυτά που εκφράζουν την πολιτική ασημαντότητα και πνευματική κενότητα της εποχής.
Ένα τέτοιο αμάλγαμα ήταν, π.χ., ο Κώστας Σημίτης. Δεν θα υπήρχε, ίσως, καταλληλότερος για να...