Παλάτια στην άμμο

Tου Αλεξη Παπαχελα

Πόσο χαμηλά μπορεί να βάλει τον πήχυ μια χώρα; Πριν από μια εβδομάδα ανασάναμε όλοι με μεγάλη δόση ανακούφισης επειδή η Αθήνα δεν καταστράφηκε, όπως πέρυσι. Καθημερινά τα μέσα ενημέρωσης φιλοξενούν δηλώσεις ξένων αξιωματούχων αλλά και κυβερνητικών παραγόντων που μας διαβεβαιώνουν ότι δεν θα χρεοκοπήσουμε. Είμαστε, δηλαδή, ενθουσιασμένοι που δεν χρεοκοπούμε και δεν αυτοκαταστρεφόμαστε. Μήπως, λοιπόν, έχουμε πιάσει εκείνο τον περίφημο πάτο, που κάποια στιγμή θα έπιανε η ελληνική κοινωνία με τη ρότα που είχε πάρει; Και δεν πρόκειται για μια επιπόλαιη διαπίστωση που βγήκε από το θυμικό, επειδή ζήσαμε άλλη μια μέρα σε μια πόλη που παραλύει από 150 διαδηλωτές, πνίγεται στο σκουπίδι λόγω μιας αρρωστημένης σχέσης πολιτικών και συμβασιούχων οδοκαθαριστών και συζητάει εξαντλητικά τα αυτονόητα χωρίς να πηγαίνει ένα βήμα μπρος.

Απλά, αν συγκρίνει κανείς το πού βρισκόταν η χώρα το 2004 και πού σήμερα απογοητεύεται βαθιά. Τότε νομίζαμε ότι μπορούμε να κατακτήσουμε τον κόσμο, με τη φιλοξενία μας, τις επενδύσεις στα Βαλκάνια, την Ελλάδα «παίκτη» στον σκληρό πυρήνα της Ε.Ε. Σε εκείνη τη φάση της ευφορίας και της ανόδου αποφασίσαμε ότι δεν θα πειράξουμε μερικά βασικά στοιχεία της μεταπολιτευτικής μας παθογένειας. Είπαμε πως ανάπτυξη χωρίς διαφθορά και διαπλοκή δεν γίνεται, αφήσαμε τα πανεπιστήμιά μας να βυθιστούν λίγο ακόμη στο τέλμα και τη μετριότητα, πήραμε ως δεδομένο ότι το κράτος δεν αλλάζει και δεν περιορίζεται. Κάναμε και ένα γρήγορο ρεκτιφιέ στο ασφαλιστικό και την παιδεία και μείναμε ήσυχοι ότι όλα θα πάνε καλά.

Ηταν μάλιστα τόσος ο εφησυχασμός μας που ο κυβερνήτης που ανέλαβε το 2004 πίστεψε ότι η χώρα θα πήγαινε μπροστά όντως απλά με τον αυτόματο πιλότο. Η χώρα, μαζί με τον κυβερνήτη της που έδινε το παράδειγμα, τεμπέλιασε και τα αποτελέσματα είναι πλέον ορατά διά γυμνού οφθαλμού.

Τώρα έχουν πέσει οι παθογένειες δεκαετιών να μας πλακώσουν. Ενας σκληρός πυρήνας Ευρωπαίων έχει καταλήξει στο συμπέρασμα πως κακώς μας έβαλε στη στενή οικογένεια, γιατί δεν αλλάξαμε νοοτροπία και αντιθέτως αρχίσαμε να εκθέτουμε και την... οικογένεια με τη συμπεριφορά μας. Δεν πρόκειται για... ρατσιστική παρατήρηση, απλά για μια ψυχρή ανάλυση όσων εμείς συζητάμε μεταξύ μας καθημερινά για τη διαφθορά, το κράτος, τους πολιτικούς μας.

Από την άλλη, έχουμε μια κυβέρνηση που θέλει τη χώρα σε ένα «σοσιαλιστικό αυτόματο πιλότο», όπου λεφτά υπάρχουν για όλα, δυσάρεστα μέτρα δεν χρειάζονται και στο τέλος θα έλθει και η πράσινη ανάπτυξη να μας κάνει Δανία του Νότου. Εν τω μεταξύ, όμως, μας έχουν πάρει χαμπάρι και μας ζητάνε πριν γίνουμε Δανία να σταματήσουμε να είμαστε Κολομβία σε μερικά κρίσιμα θέματα. Ο κ. Παπανδρέου έχει τα σωστά ένστικτα, αλλά και αξιόλογα οράματα για το τι πρέπει να αλλάξει στη χώρα. Από την ανοικτή διακυβέρνηση μέχρι την πράσινη ανάπτυξη, ο πρωθυπουργός έχει βάλει φιλόδοξους στόχους που θα άξιζαν την εθνική συσπείρωση όλων μας για την επίτευξή τους.

Το πρόβλημα είναι πως όλα αυτά μοιάζουν με παλάτια στην άμμο. Ο κ. Παπανδρέου επέλεξε στην οικονομία τον δρόμο της κ. Κατσέλη, που θέλει να πάρει τη ρεβάνς για τον σοσιαλισμό που απέτυχε τη δεκαετία του 1980. Πρόκειται για ενδιαφέρον πείραμα, που ενδεχομένως να επικροτηθεί θερμά στην επόμενη σύνοδο της Σοσιαλιστικής Διεθνούς... Ας ελπίσουμε ότι μέχρι τότε η χώρα δεν θα το έχει πληρώσει πολύ ακριβά στον πραγματικό κόσμο, στον οποίο είμαστε όλοι αναγκασμένοι να ζούμε.

Tο δίλημμα

Tου Αλεξη Παπαχελα

Νομίζω πως το «ούτε ψύλλος στον κόρφο του» ακούγεται ολοένα και συχνότερα για τον υπουργό Οικονομικών που έχει αναλάβει το πιο κρίσιμο πόστο αυτής της κυβέρνησης σε μια από τις δυσκολότερες στιγμές της μεταπολιτευτικής περιόδου. Οπως άλλωστε δήλωσε ο ίδιος, η κατάρτιση του προϋπολογισμού έμοιαζε με μια προσπάθεια «τετραγωνισμού του κύκλου». Και τι κύκλου...

Κατ’ αρχήν ο κ. Παπακωνσταντίνου θα αρχίσει σύντομα να εμφανίζει φαινόμενα «σχιζοφρένειας». Θα πηγαίνει στο ECOFIN και, σύμφωνα με μαρτυρίες ομοτράπεζών του, θα αισθάνεται «ντροπή» που εκπροσωπεί την Ελλάδα και ακούει τόσα δυσάρεστα πράγματα για την αξιοπιστία της χώρας. Οσοι έχουν την ατυχία εδώ και μερικούς μήνες να εκπροσωπούν την χώρα σε κλειστά οικονομικά φόρα, επιστρέφουν πάντοτε στην Αθήνα βαθιά ανήσυχοι και ενίοτε τρομαγμένοι. Είναι σαν να έχει ξεχειλίσει το ποτήρι για τους αξιωματούχους των πρωταγωνιστών της Ε.Ε., οι οποίοι μιλούν για την Ελλάδα σαν μια χώρα που από λάθος ή από τύχη βρέθηκε στο ίδιο κλαμπ μαζί τους.

Αφού, λοιπόν, τα ακούει όλα αυτά, ο κ. Παπακωνσταντίνου μπαίνει στο αεροπλάνο και προσγειώνεται σε έναν διαφορετικό πλανήτη. Οι περισσότεροι εκ των συναδέλφων του υπουργών δεν συμμερίζονται τις ανησυχίες του, θεωρούν υπερβολικές τις αιτιάσεις των Ευρωπαίων και ενίοτε του ζητούν και τον λόγο γιατί δεν... ύψωσε το ανάστημά του στον Τρισέ ή στον Αλμούνια. Το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι πώς θα εξασφαλίσουν κονδύλια για να προχωρήσουν προγράμματα των υπουργείων τους, τα οποία υποσχέθηκε το ΠΑΣΟΚ προεκλογικά. Η αντίληψη που επικρατεί στην πλειοψηφία των κυβερνητικών στελεχών είναι μάλλον «μπακάλικη» με την έννοια ότι συχνά υποστηρίζουν πως «τι διαφορά θα κάνουν 300 εκατομμύρια; Βάλ’ τα τώρα και βλέπουμε», αγνοώντας την δημοσιονομική πραγματικότητα. Σύμμαχό τους έχουν το βαθύ ΠΑΣΟΚ το οποίο εξεφράσθη διά του κ. Παπουτσή και έδειξε πολύ καθαρά τα δόντια του. Το μήνυμα ήταν σαφές και δυστυχώς δείχνει τι θα κάνει η κυβέρνηση όταν ανοίξουν καυτά θέματα όπως το ασφαλιστικό και αρχίσει να νιώθει πραγματική πίεση.

Ο κ. Παπακωνσταντίνου πρέπει τώρα να ισορροπήσει ανάμεσα σε αυτούς τους δύο πλανήτες, τον πλανήτη των αγορών του κ. Τρισέ και του κ. Αλμούνια, από την μια και τον πλανήτη του κ. Παπουτσή, της ΑΔΕΔΥ και των πρωινάδικων, που χαράσσουν επί της ουσίας δημοσιονομική πολιτική, από την άλλη. Ο ίδιος γνωρίζει, ως καλός οικονομολόγος που είναι, τι πρέπει να κάνει αλλά και ότι βρίσκεται μεταξύ σφύρας και άκμονος: για να πετύχει, πρέπει να γίνει απόλυτα δυσάρεστος και κακός, με κάποιες ελπίδες να δικαιωθεί ύστερα από λίγα χρόνια. Αν όμως αποτύχει, οι περισσότεροι εντός της κυβέρνησης θα επιρρίψουν σε εκείνον την ευθύνη.

Το κρίσιμο όμως ερώτημα είναι το στίγμα που θα δώσει ο ίδιος ο πρωθυπουργός, από την ώρα, βεβαίως, που ο κ. Παπακωνσταντίνου θα του εξηγήσει καθαρά και χωρίς περιστροφές τα πραγματικά όρια της χώρας. Γιατί η βασικότερη αποστολή του υπουργού Οικονομικών, όπως απέδειξε η πρόσφατη ιστορία, είναι να λέει τα πράγματα όπως είναι στο αφεντικό του. Αν το αφεντικό θέλει να αγνοεί την πραγματικότητα ή δυσκολεύεται να γίνει δυσάρεστος ο ίδιος, τότε έρχεται η στιγμή του πραγματικού διλήμματος για τον υπουργό που κινδυνεύει να χρεωθεί τους λαϊκισμούς, τις επιπολαιότητες και την αναποφασιστικότητα άλλων. Δύσκολο πολύ το δίλημμα για ένα νέο, σοβαρό και έντιμο πολιτικό όπως ο κ. Παπακωνσταντίνου. Ποιος είπε, όμως, ότι η διακυβέρνηση σε κρίσιμες περιστάσεις είναι εύκολη υπόθεση;

Ποιοι θα επικρατήσουν;

Tου Αλεξη Παπαχελα

Η ζημιά που υφίσταται η χώρα με την υπόθεση της COSCO είναι μεγάλη, πολύ μεγάλη. Σε μια εποχή που η Eλλάδα χρειάζεται επειγόντως ξένους επενδυτές, μία κλίκα συνδικαλιστών έχει αποφασίσει ότι όχι απλώς δεν τους χρειαζόμαστε, αλλά ότι πρέπει να φύγουν κιόλας. Οι Κινέζοι έχουν ήδη υποστεί πολλά σοκ κατά τη διαπραγμάτευση για τη σύμβαση. Πολλοί τους είχαν προειδοποιήσει ότι είναι «τρελοί» να θέλουν να επενδύσουν σε μια χώρα σαν την Ελλάδα. Κάθε πρεσβεία, η ιαπωνική, η γερμανική, η αμερικανική, έχει από 2 - 3 ιστορίες τρόμου να διηγηθεί για το τι τράβηξαν διάφοροι επενδυτές, οι οποίοι θέλησαν να τολμήσουν το ακατόρθωτο: να στήσουν μια κανονική, υγιή επένδυση στην Ελλάδα. Οι Κινέζοι τα γνώριζαν αλλά, όντας Κινέζοι, επέμεναν γιατί είχαν άποψη για τον ρόλο που θα μπορούσε να παίξει η Ελλάδα ως μεταφορικός κόμβος αλλά και ως κέντρο μεταποίησης για κινεζικά προϊόντα.

Το μεγαλύτερο σοκ το υπέστησαν όταν επισκέφθηκαν το Μέγαρο Μαξίμου και με ενθουσιασμό πρότειναν να γίνει η υπογραφή της συμφωνίας από τον πρόεδρο της Κίνας και τον Ελληνα πρωθυπουργό στην προβλήτα στο λιμάνι του Πειραιά. «Αποκλείεται» τους απάντησαν οι αρμόδιοι αξιωματούχοι του Μαξίμου και εξήγησαν στους έκπληκτους Κινέζους πως υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να οργανωθούν διαδηλώσεις και επεισόδια. Υποθέτω πως για μια ανερχόμενη υπερδύναμη που όλοι, από το Βιετνάμ έως τη Νιγηρία, επιδιώκουν τις επενδύσεις της, θα πρέπει να ήταν πολύ μεγάλο το σοκ.

Δυστυχώς αυτά είναι τα μηνύματα που δίνουμε σε κάθε ξένο που θέλει να επενδύσει εδώ και που έχει να περάσει ανάμεσα σε συμπληγάδες. Εχει ο ενδιαφερόμενος απέναντί του: την ευρηματική ελληνική γραφειοκρατία, συνεχή αιτήματα για λάδωμα, μικρούς και μεγάλους νταβατζήδες που θέλουν να του πουλήσουν προστασία και να τον εκβιάσουν, πολιτικούς που δεν καταλαβαίνουν οτιδήποτε πρακτικό και βεβαίως μερικούς συνδικαλιστές, οι οποίοι λειτουργούν ενίοτε όπως η μαφία σε παλιές αμερικανικές ταινίες... Δεν είναι τυχαίο πως πολλές πολυεθνικές αποφασίζουν απλώς να φύγουν από την Ελλάδα και ότι πολλοί ξένοι εντυπωσιάζονται από το γεγονός ότι ακόμη και χώρες σαν τη Βουλγαρία είναι πολύ πιο σοβαρές στην αντιμετώπισή τους.

Σε κάθε περίπτωση, αυτά που τραβάει, και ενδεχομένως να τραβήξει για καιρό ακόμη η COSCO στην Ελλάδα, έχουν μαθευτεί παγκοσμίως, από το Χονγκ Κονγκ έως το Βερολίνο. Ενισχύεται το στερεότυπο πως η Ελλάδα είναι μια χώρα όπου ο νόμος και το κράτος αλλάζουν κάθε φορά που αναδεικνύουμε μία νέα κυβέρνηση. Ηταν ήδη πολύ αρνητική η εικόνα της χώρας στους διεθνείς επενδυτικούς κύκλους και σίγουρα δεν ενισχύεται η φήμη της όταν ένας κολοσσός υπογράφει μια συμφωνία με το ελληνικό κράτος και κατόπιν εμποδίζεται να την υλοποιήσει.

Το μόνο ίσως θετικό από την όλη ιστορία είναι ότι κάποιοι στην κυβέρνηση κατάλαβαν πόσο καταστροφική ήταν η απόφαση της αρμοδίας υπουργού να ανοίξει ζητήματα για το λιμάνι, τον ΟΤΕ και την Ολυμπιακή πριν από τις εκλογές. Και γι’ αυτό ανετέθη στον κ. Σηφουνάκη να «κόψει τον βήχα» όσων άνοιξε η όρεξη με το επεισόδιο της COSCO.

Από την έκβαση της περιπέτειας του λιμανιού θα εξαρτηθούν πάντως πολλά. Το κυριότερο; Το αν θα επικρατήσουν τελικά οι μικροί και μεγάλοι νταβατζήδες σε αυτήν τη χώρα, οι οποίοι θέλουν κλειστή οικονομία, κλειστά επαγγέλματα, κλειστή Ελλάδα.

Το σκάφος και η καταιγίδα

Του Αλεξη Παπαχελα

Δεν υπάρχει χειρότερο πράγμα για έναν αθλητή από το να συναγωνίζεται συνεχώς, είτε με ένα μέτριο αντίπαλο είτε με έναν αντίπαλο τον οποίο υποτιμά και δεν παίρνει ποτέ στα σοβαρά. Αυτό έπαθε ο Κώστας Καραμανλής όταν ανέλαβε την πρωθυπουργία το 2004. Το ΠΑΣΟΚ παρέπαιε για πολύ μεγάλο διάστημα, πληρώνοντας τα λάθη της διακυβέρνησής του, τις αμαρτίες όσων εκ των στελεχών του γλυκάθηκαν από τη διαφθορά, αλλά και τη σχεδόν καθεστωτική αντίληψη των στελεχών του. Ο κ. Παπανδρέου είχε σημαντικές δυσκολίες στην άρθρωση αντιπολιτευτικού λόγου και πηγαινοερχόταν ανάμεσα στο νεωτεριστικό και το παλαιό ΠΑΣΟΚ χωρίς να μπορέσει να δώσει ένα σαφές στίγμα, που είναι τελικά το βασικότερο στην πολιτική.

Πέραν τούτου όμως ο κ. Καραμανλής και τα στελέχη του θεωρούσαν ότι έπαιζαν μόνοι τους στο γήπεδο. Ενιωθαν πως ο αντίπαλος είχε σχεδόν παραιτηθεί από τον αγώνα και προτιμούσε τη ζεστασιά των αποδυτηρίων.

Είναι όμως τελικά πολύ δύσκολο να έχεις μια καλή κυβέρνηση χωρίς καλή αντιπολίτευση. Είναι μεγάλο πράγμα να νιώθεις την ανάσα του αντιπάλου και να ξέρεις πως ο κόσμος έχει άλλη επιλογή για τη διακυβέρνησή του πέρα από εσένα. Ετσι πιέζεσαι ο ίδιος να επιδείξεις έργο, πιέζεις τους συνεργάτες σου να ανεβάσουν τον πήχυ και αντιλαμβάνεσαι ότι στην πολιτική τίποτα δεν είναι δεδομένο.

Ο κ. Καραμανλής δεν το κατάλαβε και άφησε τα πράγματα να κυλήσουν χωρίς ποτέ να παίρνει ρίσκα ή δυσάρεστες αποφάσεις. Στο Μέγαρο Μαξίμου υπήρχε η βαθιά εμπεδωμένη αντίληψη που έλεγε «έλα μωρέ τώρα ο Γιώργος, σιγά μην γίνει ποτέ πρωθυπουργός».
Το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί, από την ανάποδη, και τώρα. Η Ν.Δ. έχει καταληφθεί από μια μανία αυτοκαταστροφής που κανείς δεν ξέρει πού θα τη βγάλει στο τέλος. Σοβαρή αντιπολίτευση δεν υπάρχει και το στερεότυπο που ακούγεται είναι πως «α, καλά η Ν.Δ. θα κάνει δύο τετραετίες να ξανάρθει στην εξουσία». Είναι εντυπωσιακό το πώς όσοι διατύπωναν τις απόψεις αυτές για το ΠΑΣΟΚ το 2004, κάνουν σήμερα το ίδιο λάθος.

Οι τελευταίες εκλογές απέδειξαν όμως πως η κοινή γνώμη δεν έχει υπομονή και αρχίζει να συμπεριφέρεται με βίαιο τρόπο όταν ψηφίζει. Δεν γοητεύεται από παραταξιακές αντιλήψεις, ούτε από μεγάλα λόγια και οράματα. Το εκκρεμές θα κινείται πλέον με πιο απότομες και βιαστικές κινήσεις. Θέλει καλή και χρηστή διαχείριση, λύση των προβλημάτων της και τίποτα άλλο. Η Ν.Δ. σίγουρα έχει πολύ δρόμο μπροστά της για να πείσει ότι διαθέτει τεχνοκράτες, στελέχη, πολιτικό λόγο και σχέδιο, προκειμένου να ξαναδοκιμασθεί στην εξουσία. Από την άλλη η νέα κυβέρνηση έχει συσσίφειο έργο να τα βγάλει πέρα με εξαιρετικά σφιχτά δημοσιονομικά περιθώρια. Η κοινή γνώμη χάρηκε για τα νέα πρόσωπα και τις εξαιρετικές συμβολικές κινήσεις. Αντιλαμβάνεται όμως πως το καράβι δεν βγήκε ποτέ από το τσουνάμι, απλώς έζησε μερικές γλυκές ημέρες νηνεμίας. Kαι ο καπετάνιος δεν θα έχει την πολυτέλεια που είχε ο κ. Καραμανλής το 2004, να σκέπτεται δηλαδή ότι κανείς δεν μπορεί να τον αντικαταστήσει επαρκώς. Το μόνο που πρέπει να σκεφθεί είναι πώς θα βγάλει το σκάφος σώο από την καταιγίδα εν μέσω της οποίας το παρέλαβε.

Ο εχθρός

Tου Αλεξη Παπαχελα

Νομίζω ότι τελικά ο χειρότερος εχθρός αυτής της κυβέρνησης είναι... το προεκλογικό ΠΑΣΟΚ. Ηταν εύκολο και ανέξοδο να «κλείνεις το μάτι» προεκλογικά στους συνδικαλιστές του λιμανιού και να υπόσχεσαι επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας με την COSCO. Τώρα όμως ήρθε η προσγείωση στην πραγματικότητα, η οποία είναι πολύ σκληρή. Ούτε οι Κινέζοι ξεγελιούνται με ένα «ανοίξτε τη διαπραγμάτευση και βλέπουμε» ούτε όμως και οι συνδικαλιστές θα ησυχάσουν με ένα «καθίστε φρόνιμα και θα τα βρούμε». Το ίδιο ασφαλώς ισχύει και στην περίπτωση του ασφαλιστικού. Εκεί συνέβη το πρωτοφανές. Τη μια μέρα ο αρμόδιος υπουργός εξήγγειλε ευθαρσώς και χωρίς περιστροφές την κατάργηση του νόμου Πετραλιά, την επομένη άφησε να εννοηθεί ότι αυτό θα συμβεί κάποτε στο μέλλον ή και καθόλου. Δύο πράγματα συνέβησαν: είτε πίστευε πως όλοι όσοι τον άκουσαν την πρώτη μέρα προσεβλήθησαν από οξύ Αλτσχάιμερ είτε κάποιος του μίλησε για το έλλειμμα και το χρέος που δεν συνάδουν με τις βιαστικές του δηλώσεις στη Βουλή.

Τα παραδείγματα είναι πολλά και διδακτικά. Θα είχε άραγε χάσει ψήφους το ΠΑΣΟΚ στις 4 Οκτωβρίου αν δεν είχε υιοθετήσει ορισμένες από τις λαϊκίστικες αλλά και ανέφικτες υποσχέσεις του; Πιθανότατα όχι. Κάποιοι όμως επέμεναν εντέχνως, ακόμη και με το επιχείρημα «βάλ’ το τώρα και βλέπουμε». Το ΠΑΣΟΚ είχε κάθε ευκαιρία να διορθώσει τον λόγο του μετά την εμφάνιση του Κώστα Καραμανλή στη ΔΕΘ. Θα μπορούσε δηλαδή να υιοθετήσει έναν πιο ρεαλιστικό ρόλο ώστε να προετοιμάσει την κοινή γνώμη για τα δύσκολα που ήταν βέβαιο ότι θα έλθουν. Δεν το έκανε και προτίμησε να επιμείνει στα θετικά που υποσχόταν.

Τώρα όμως θα παρατηρηθεί το εξής φαινόμενο. Ο Α ή ο Β υπουργός θα κάνει μια εξαγγελία χωρίς να λογαριάσει ακριβώς το κόστος και τις επιπτώσεις. Ο κ. Παπακωνσταντίνου θα το μαθαίνει από την τηλεόραση ή τις εφημερίδες και θα καταφεύγει λογικά στο Μέγαρο Μαξίμου. Στη σύσκεψη που θα συγκαλείται, ο πολλά υποσχόμενος υπουργός θα κραδαίνει το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ και θα λέει «μα το υποσχεθήκαμε εδώ, στη σελίδα 323» και ο κ. Παπακωνσταντίνου θα κραδαίνει τον προϋπολογισμό και θα του απαντά «ναι, αλλά δεν έχουμε λεφτά».

Και εκεί είναι το κρίσιμο σημείο. Στο Μαξίμου επί Καραμανλή η συνήθης καταστροφική απάντηση ήταν «βρείτε τα». Σήμερα το «βρείτε τα» δεν υπάρχει ως απάντηση, γιατί η Ελλάδα βρίσκεται στο χείλος της χρεοκοπίας, με την Κομισιόν και τις εταιρείες αξιολόγησης στον σβέρκο της. Είτε ο πρωθυπουργός θα δώσει το μήνυμα ότι είμαστε όντως σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, είτε ο κάθε υπουργός θα καταλάβει ότι μπορεί να κάνει ό,τι θέλει χωρίς επιπτώσεις. Και βεβαίως δεν αρκεί ένα πρωθυπουργικό ευγενικό «όχι», χρειάζεται κατόπιν το βαρύ χέρι του κ. Πάγκαλου ή του κ. Παμπούκη για να μεταφράσει το «όχι» σε απλά, λαϊκά ελληνικά.

Δεν θα είναι μια εύκολη διαδικασία ούτε είναι και σίγουρο πως κάθε φορά η κυβέρνηση θα έχει την πολυτέλεια να τα συζητάει και να τα αποφασίζει όλα αυτά σε καλά προετοιμασμένες συσκέψεις. Αντιθέτως, το πιθανότερο είναι πολλά τέτοια θέματα να λύνονται στο πόδι με άγρια τηλεφωνήματα αργά τη νύχτα, έπειτα από μια τηλεοπτική εμφάνιση κάποιου φιλόδοξου υπουργού που δεν έχει αντιληφθεί τη δημοσιονομική πραγματικότητα και θέλει απλά να το παίξει καλός, μπας και κερδίσει μερικές ώρες θετικής δημοσιότητας. Εχω πάντως την εντύπωση πως η κοινή γνώμη είναι πολύ πιο ώριμη από όσο νομίζουμε και θα δείξει, για λίγο ακόμη, ανοχή σε σκληρά και γενναία μέτρα. Αν όμως επικρατήσουν οι φωνές που βάζουν το πρόγραμμα του κόμματος πάνω από το πρόγραμμα στεθεροποίησης, το βέβαιο είναι ότι στο τέλος η κυβέρνηση θα χάσει τον έλεγχο της οικονομίας, μαζί με τη δημοφιλία της.

Ο πρώτος φάκελος

Tου Αλεξη Παπαχελα

O κ. Παπανδρέου έχει δείξει εμπράκτως και σημειολογικά πως παίρνει πολύ σοβαρά την υπόθεση της πάταξης της διαφθοράς: ξεκαθάρισε τα ψηφοδέλτια από τους γνωστούς υπόπτους και έχει θέσει ως κεντρικό στόχο τη διαφάνεια. Είναι όμως νομοτελειακά βέβαιο ότι, αν όχι σε τρεις, το πολύ σε έξι μήνες θα φτάσει στο γραφείο του πρωθυπουργού ή του κ. Παμπούκη ένας φάκελος με στοιχεία ή ισχυρές ενδείξεις πως κάποιο στέλεχος του ευρύτερου κρατικού μηχανισμού είτε «τα έχει πάρει» είτε «πρόκειται να κλείσει μια δουλειά και να τα πάρει». Δεν είμαι διόλου κυνικός στην πρόβλεψη αυτή. Είναι τέτοια η φύση της ελληνικής κοινωνίας, τέτοια η αντίληψη του κρατικοδίαιτου κομματιού του επιχειρηματικού κατεστημένου, τόσο διαβρωμένη η πολιτική μας κουλτούρα, που θεωρώ ότι οι πιθανότητες να μη συμβεί κάτι τέτοιο είναι απειροελάχιστες.

Ομως, το πώς θα χειριστεί τον πρώτο φάκελο σκανδάλου που θα φτάσει στα χέρια του, θα παίξει καταλυτικό ρόλο στη διακυβέρνησή του. Αν δημοσιοποιήσει την υπόθεση, εκδιώξει τον υπεύθυνο, έστω και αν η υπόθεση δεν είναι 100% «δεμένη», και απευθυνθεί στο τέλος στη Δικαιοσύνη, θα έχει κερδίσει ένα μεγάλο στοίχημα. Θα κερδίσει δηλαδή πολλές μονάδες στις δημοσκοπήσεις, θα στείλει το ισχυρότερο δυνατό μήνυμα στους υπουργούς και τα στελέχη του και θα αλλάξει επιτέλους σελίδα σε αυτό το κεφάλαιο της μεταπολίτευσης. Δεν θα είναι εύκολο, γιατί αμέσως θα πέσουν πάνω του όλοι οι «έμπειροι» να προτείνουν το κουκούλωμα κ. λπ.

Ας δει όμως τα παραδείματα των δύο προκατόχων του. Ο κ. Σημίτης έχασε τη μάχη με τη διαφθορά και τη διαπλοκή γιατί διεμήνυε μέσω των συνεργατών του πως «πρέπει να πάτε στον εισαγγελέα». Κανείς όμως λογικός επιχειρηματίας ή πολίτης δεν τολμά να μπλέξει σε μια περιπέτεια διασυρμού, εκβιασμών κ. λπ. αν δεν έχει την πλήρη πολιτική κάλυψη του πρωθυπουργού. Ο κ. Καραμανλής αρκέσθηκε στο «σεμνά και ταπεινά» και εν συνεχεία δήλωνε ότι «όποιον πιάσω θα τον στείλω στην κρεμάλα». Δεν το έκανε δυστυχώς και προτίμησε σε ορισμένες περιπτώσεις (με εξαίρεση την ιστορία των «κουμπάρων») να χώσει τις υποθέσεις κάτω από το χαλί, χαλώντας βέβαια τις όποιες «δουλειές», διατηρώντας όμως του υπεύθυνους στις θέσεις τους. Υπήρξαν στιγμές που θα μπορούσε να έχει αποκαλύψει τέτοιες υποθέσεις ή και εκβιασμούς ισχυρών συμφερόντων, αλλά ουδέποτε το έκανε, με αποτέλεσμα να πληρώσουν και ο ίδιος και στενοί του συνεργάτες το κόστος.

Αλλωστε, ένα μάθημα από τα τελευταία χρόνια είναι πως αν δεν δημοσιοποιήσεις γρήγορα τέτοιες υποθέσεις, γίνεσαι εν συνεχεία εύκολα εκβιάσιμος από όποιον έχει ως χόμπι τη συλλογη τέτοιων στοιχείων...

Ενας ορατός κίνδυνος από την αποτυχία της κυβέρνησης Καραμανλή σε κρίσιμους τομείς είναι να δικαιωθεί η σχολή των κυνικών απολογητών του σημερινού συστήματος. Θυμάμαι ακόμη απελθόντα υπουργό ο οποίος επέμενε πως «η πολιτική δεν έχει τίποτα να κάνει με την ηθική» και βλέπω τους απολογητές του στάτους κβο να εξηγούν πως «ανάπτυξη χωρίς λίγη διαφθορά και διαπλοκή δεν γίνεται».

Είναι προφανές, ασφαλώς, πως το ζήτημα της διαφθοράς δεν λύνεται μόνο με νουθεσίες ούτε μόνο με συμβολικές κινήσεις. Χρειάζεται θεσμική προστασία και μηχανισμοί ελέγχου και διαφάνειας. Μέχρι όμως να γίνουμε Σουηδία και επειδή μπορεί να πάρει λίγο περισσότερο χρόνο από ό, τι νομίζουμε, καλό θα ήταν το νέο σύστημα εξουσίας να έχει τα μάτια του ανοικτά παντού, μα παντού, και με την πρώτη (δυσάρεστη) ευκαίρια να γράψει πραγματική ιστορία, ανοίγοντας μια νέα εποχή.

Η αλαζονεία της εξουσίας και το αντίδοτο

Του Αλεξη Παπαχελα

Μου έχει συμβεί και παλιότερα, τις πρώτες ημέρες άλλων κυβερνήσεων. Βλέπω ανθρώπους που ζαλίζονται από το πόσο ψηλά έχουν φτάσει και ταυτοχρόνως ξεχνούν πόσο λίγο απέχει στην πολιτική η κορυφή από τον... γκρεμό. Η πρόσφατη πολιτική μας ιστορία είναι άλλωστε γεμάτη από παραδείγματα ανθρώπων οι οποίοι, δικαίως αλλά πολλές φορές και αδίκως, έπεσαν από τα πολύ ψηλά στα χαμηλά χωρίς να καταλάβουν τι συνέβη. Αυτό βεβαίως που κατάλαβαν ήταν πόσο εφήμερη είναι η γοητεία των «σαλονιών της διαπλοκής» και η ψευδαίσθηση της μονιμότητας που τους προσέδιδε η ανοιχτή αγκαλιά του αθηναϊκού ψευδοκατεστημένου. Η ιστορία έχει αποδείξει πως αυτές οι «φιλίες» ή «συμμαχίες» μοιάζουν με συμβάσεις έργου. Μόλις τελειώνει η χρησιμότητα του κυβερνητικού στελέχους, τελειώνει και η «στενή φιλία»...

Ενας παλιός πολιτικός μού έλεγε πρόσφατα πως «είναι λογικό να μεθύσει οιοσδήποτε τον πρώτο καιρό που έχει εξουσία. Ολοι τραντάζονται στα γέλια με το πιο κλισέ αστείο σου, όλοι σε θεωρούν Θεό, όλοι σε θέλουν φίλο και ομοτράπεζο και βέβαια σε μαθαίνουν πολλοί περισσότεροι από τον θυρωρό της πολυκατοικίας σου, που έλεγε και ο Γιώργος Κατσιφάρας. Αν όμως κάνεις το λάθος να τα πάρεις όλα αυτά (και, το κυριότερο, τον εαυτό σου) πολύ σοβαρά, είναι μαθηματικώς βέβαιο πως δεν θα έχεις καλό τέλος στην πολιτική. Για να μη σου πω πως το μόνο βέβαιο είναι ότι θα χρειαστείς συστηματική ψυχοθεραπεία όταν το “όνειρο” τελειώσει».

Οφείλουμε ασφαλώς να παρατηρήσουμε πως ούτε ο απελθών πρωθυπουργός ούτε ο νυν πάσχουν από σύνδρομα μεγαλείου, ίσως γιατί έρχονται από μεγάλες οικογένειες που έχουν ζήσει και την όαση και την έρημο της πολιτικής. Ο ένας ένιωθε πολύ πιο άνετα να οδηγεί μόνος του χωρίς συνοδεία και να συναναστρέφεται απλούς ανθρώπους στη Ραφήνα, ο άλλος κερδίζει πάντοτε με τη σχεδόν «αμερικάνικη» ευγένεια και απλότητά του. Μακάρι να μπορούσαν να τους μιμηθούν όσοι τσιμπήθηκαν από την αλαζονεία της εξουσίας, αλλά και εκείνοι που δεν μοιάζουν σήμερα ακόμη να έχουν προμηθευθεί εγκαίρως το κατάλληλο αντίδοτο...

Το καμίνι της πολιτικής ανεβάζει, βλέπετε, μεγάλες θερμοκρασίες και πιέσεις που βγάζουν από τους ανθρώπους τον χειρότερο αλλά και τον καλύτερο εαυτό τους. Τίποτα δεν μπορεί να σε προετοιμάσει γι’ αυτά που θα κληθείς να χειριστείς, για τις ίντριγκες, τα μαχαιρώματα και τους βέβαιους αποκεφαλισμούς που συμβαίνουν σε κάθε αυλή εξουσίας. Kαι όταν νιώθεις την ανάγκη ενός φίλου, το καλύτερο είναι να... πάρεις ένα σκύλο, όπως έλεγε φίλος που βρέθηκε στο κέντρο της εξουσίας και εν μέσω πολλών τυφώνων, που ούτε καν φανταζόταν.